TL;DR
An toàn thực phẩm tại nhà dựa trên năm việc dễ nhớ: giữ sạch, tách thực phẩm sống và chín, nấu kỹ, giữ ở nhiệt độ an toàn và dùng nước cùng nguyên liệu phù hợp. Thói quen này giúp giảm lây nhiễm chéo trong bếp. Bài phù hợp với gia đình, người nấu ăn thường xuyên, cha mẹ và người chăm sóc người lớn tuổi.
Vì sao an toàn thực phẩm bắt đầu từ căn bếp
Thực phẩm có thể mang vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc chất gây hại mà mắt thường không nhìn thấy. Mùi và màu bình thường không đủ để chứng minh món ăn an toàn. Vì vậy, bếp sạch và cách xử lý nhất quán quan trọng hơn việc đoán bằng cảm giác. Hướng dẫn này dành cho người nấu ăn ở nhà, gia đình có trẻ nhỏ, người chăm sóc người cao tuổi và ai thường chuẩn bị nhiều món cùng lúc. Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị năm chìa khóa an toàn thực phẩm có thể áp dụng ở nhiều bối cảnh. Gia đình không cần biến bữa ăn thành quy trình phức tạp; chỉ cần giữ tay, dụng cụ và bề mặt sạch, tách thực phẩm sống với món đã nấu, nấu kỹ, bảo quản đúng và chọn nước sạch. Những bước này giúp giảm đường lây nhiễm chéo, đặc biệt khi nhiều người cùng nấu trong một căn bếp.
Giữ sạch tay, dụng cụ và bề mặt
Rửa tay bằng xà phòng trước khi nấu, sau khi chạm thực phẩm sống, sau khi đi vệ sinh và sau khi chăm sóc thú nuôi. Khăn lau, thớt, dao, tay nắm tủ và mặt bếp có thể mang chất bẩn sang món ăn nếu không được làm sạch giữa các công đoạn. Dùng khăn sạch, rửa dụng cụ sau khi tiếp xúc với thịt sống và tránh đặt túi đựng đồ ăn lên bề mặt đã vệ sinh. Nếu có vết thương ở tay, che kín trước khi chế biến và hỏi hướng dẫn phù hợp nếu vết thương có dấu hiệu nhiễm trùng. Trẻ em có thể tham gia các việc đơn giản như rửa rau dưới sự giám sát, nhưng cần được nhắc không chạm vào dao hoặc thực phẩm sống. Một chiếc khăn lau riêng cho bàn ăn và khu sơ chế giúp mọi người nhớ mục đích sử dụng. Làm sạch theo từng bước ngắn thường dễ duy trì hơn tổng vệ sinh sau khi đã bày hết món.
Tách thực phẩm sống khỏi món đã nấu
Nước từ thịt, cá, gia cầm hoặc trứng sống có thể làm nhiễm bẩn rau ăn liền và món đã nấu nếu dùng chung dao, thớt hay đĩa. Hãy để thực phẩm sống trong hộp kín ở khu riêng, đặt thấp hơn món ăn đã chế biến khi bảo quản để hạn chế rò rỉ. Nếu bếp có đủ dụng cụ, dùng thớt riêng cho nhóm thực phẩm sống và nhóm ăn liền; nếu không, rửa sạch bằng xà phòng trước khi chuyển sang bước khác. Không đặt thức ăn đã chín trở lại đĩa từng đựng nguyên liệu sống nếu chưa được làm sạch. Khi sơ chế nhiều món, hoàn tất rau hoặc thức ăn ăn liền trước rồi mới xử lý thịt sống, hoặc làm sạch khu vực giữa mỗi công đoạn. Thói quen này đặc biệt hữu ích trong những buổi nấu ăn đông người, khi mọi người dễ đặt nhầm dụng cụ. Nhãn màu trên thớt có thể giúp người mới nấu ghi nhớ cách phân chia.
Nấu kỹ và bảo quản thực phẩm đúng cách
Nấu thực phẩm đủ chín theo hướng dẫn an toàn phù hợp với món ăn, thiết bị và loại nguyên liệu; không chỉ nhìn màu mặt ngoài để quyết định. Nếu món có thể ăn chưa chín theo một công thức đặc biệt, hãy dựa vào nguồn an toàn đáng tin và hướng dẫn chuyên môn, không suy đoán từ video ngắn. Thực phẩm đã nấu và nguyên liệu dễ hỏng nên được giữ ở điều kiện phù hợp, không để lâu ngoài nhiệt độ phòng; quy tắc cụ thể phụ thuộc loại món, thời tiết và hướng dẫn địa phương. Khi cất thức ăn thừa, chia vào hộp sạch, đậy kín và làm lạnh kịp thời theo khuyến nghị của cơ quan y tế. Hâm nóng kỹ phần sẽ ăn và chỉ lấy lượng cần dùng, tránh làm nóng rồi làm nguội nhiều lần. Với món buffet hoặc bữa tiệc, thay dụng cụ gắp sạch và không trộn mẻ mới vào phần cũ đã để lâu. Nếu không chắc món đã được bảo quản an toàn, đừng cố cứu món bằng cách nếm thử.
Chọn nước và nguyên liệu đáng tin cậy
Dùng nước an toàn để uống, rửa nguyên liệu và làm đá. Nếu nguồn nước bị gián đoạn, có khuyến cáo địa phương hoặc gia đình dùng nước giếng, hãy theo đúng hướng dẫn của cơ quan y tế về lọc, đun hoặc xử lý. Rửa rau quả dưới dòng nước sạch và loại bỏ phần dập nát, nhưng nhớ rằng rửa không thay thế việc nấu kỹ khi món cần nấu. Kiểm tra bao bì còn nguyên, nhãn bảo quản và thời hạn sử dụng trước khi dùng, rồi cất thực phẩm theo hướng dẫn trên nhãn. Không mua hoặc sử dụng đồ ăn từ nguồn không rõ điều kiện chế biến, nhất là món dành cho trẻ nhỏ, người mang thai hoặc người có hệ miễn dịch yếu. Trong thời tiết nóng, vận chuyển thực phẩm dễ hỏng càng cần được chú ý; hãy rút ngắn thời gian để ngoài và ưu tiên đưa vào nơi bảo quản phù hợp. Bài viết chỉ cung cấp thông tin giáo dục, không xác định một món ăn cụ thể có an toàn hay không. Tham khảo năm chìa khóa của WHO https://www.who.int/activities/promoting-safe-food-handling/five-key-to-safer-food
