Kháng kháng sinh và cách dùng kháng sinh an toàn hơn

Kháng kháng sinh là gì và vì sao liên quan tới mọi gia đình

Kháng kháng sinh không có nghĩa là cơ thể một người bị quen với thuốc. Tình trạng này xuất hiện khi vi khuẩn thay đổi và những thuốc từng tiêu diệt hoặc kìm hãm chúng dần kém tác dụng. Virus gây cảm lạnh hay cúm cũng có thể kháng thuốc kháng virus, nhưng đó là chuyện khác với kháng kháng sinh. Khi vi khuẩn kháng thuốc, một nhiễm khuẩn có thể khó điều trị hơn, cần được đánh giá chuyên môn cẩn thận và có thể kéo dài quá trình hồi phục. Vì vậy đây không chỉ là việc của bệnh viện hay bác sĩ. Việc một gia đình tự dùng thuốc còn sót lại, chia thuốc cho người thân hoặc đòi kháng sinh cho mọi cơn sốt có thể tạo thêm áp lực khiến vi khuẩn dễ tồn tại. WHO xem kháng thuốc là một thách thức sức khỏe cộng đồng toàn cầu. Cách dùng có trách nhiệm hôm nay giúp giữ lại những lựa chọn điều trị quan trọng cho ngày mai.

Kháng sinh chỉ có vai trò với một số nhiễm khuẩn

Kháng sinh được dùng để điều trị một số nhiễm khuẩn, không phải mọi bệnh có triệu chứng giống nhau. Sổ mũi, ho, đau họng hay sốt có thể do nhiều nguyên nhân, trong đó có các virus mà thuốc kháng sinh không xử lý được. Chỉ dựa vào cảm giác hoặc một bài đăng trên mạng, người bệnh không thể tự xác định chắc nguyên nhân. Nhân viên y tế có thể xem diễn tiến, thăm khám và cân nhắc xét nghiệm khi cần để quyết định có dùng thuốc hay không. Điều này không có nghĩa là mỗi người đều cần xét nghiệm hoặc mỗi bệnh nhẹ đều cần thuốc. Việc phù hợp phụ thuộc tình trạng, tiền sử, tuổi, dị ứng và đánh giá chuyên môn. Nếu được hướng dẫn chăm sóc tại nhà, hãy hỏi dấu hiệu nào cần theo dõi và lúc nào phải liên hệ lại. Câu trả lời rõ giúp tránh vừa dùng thuốc không cần thiết, vừa bỏ qua tình trạng cần chăm sóc.

Những thói quen dễ dẫn tới dùng thuốc sai

Ba tình huống thường khiến thuốc bị dùng sai là giữ đơn cũ để tự dùng, lấy thuốc của người thân và ngừng hoặc thay đổi cách dùng theo cảm giác. Một đơn từng phù hợp với một người và một lần bệnh không tự động phù hợp cho người khác hay lần sau. Thuốc còn lại cũng không phải bộ dự phòng cho cơn ho mới. Dùng sai loại, sai hướng dẫn hoặc chia sẻ thuốc có thể gây tác dụng không mong muốn, bỏ lỡ cách chăm sóc đúng và tăng rủi ro kháng thuốc. Nếu quên một liều, uống nhầm, thấy phản ứng lạ hoặc muốn dừng vì đã đỡ, hãy hỏi người kê đơn hoặc dược sĩ thay vì tự bù liều hay tự quyết định. Ghi lại tên thuốc, thời điểm dùng và điều khiến bạn lo sẽ giúp cuộc trao đổi cụ thể hơn. Với trẻ em và người cao tuổi, người chăm sóc nên kiểm tra kỹ tên người bệnh trên hướng dẫn, tránh dùng lẫn thuốc trong nhà.

Bốn nguyên tắc dễ nhớ khi nhận thuốc

Khi nhận thuốc, hãy ghi nhớ bốn điều đơn giản: dùng đúng thuốc đã được chỉ định, đúng người, đúng cách ghi trên hướng dẫn và đúng khoảng thời gian mà nhân viên y tế dặn. Không tự tăng liều để khỏi nhanh hơn, không chia thuốc cho người khác và không cất phần dư để dùng lần khác. Nếu nhãn hoặc lời dặn chưa rõ, hỏi lại ngay khi nhận thuốc. Hãy cho nhân viên y tế biết dị ứng, thuốc khác đang dùng, thực phẩm bổ sung và tình trạng sức khỏe liên quan. Một tờ giấy hoặc ghi chú điện thoại có thể giúp cả nhà nhớ tên thuốc cùng hướng dẫn riêng của từng người. Bảo quản thuốc theo thông tin trên nhãn, để xa tầm tay trẻ nhỏ và không tự xử lý thuốc hết hạn theo mẹo truyền miệng. Khi có thay đổi về triệu chứng hoặc phản ứng bất thường, liên hệ cơ sở chăm sóc để được hướng dẫn phù hợp thay vì dò liều trên mạng.

Chuẩn bị câu hỏi để trao đổi với nhân viên y tế

Trước buổi khám, hãy viết ngắn ba điều: triệu chứng bắt đầu khi nào, điều gì đã thay đổi, và điều bạn muốn được giải đáp. Có thể hỏi liệu kháng sinh có phù hợp với nguyên nhân đang nghi ngờ hay không, cần dùng theo hướng dẫn nào, có dấu hiệu nào phải quay lại và nên làm gì nếu quên liều. Nếu được kê đơn, nhắc lại bằng lời của mình cách dùng để nhân viên y tế kiểm tra xem hai bên đã hiểu giống nhau chưa. Mang theo danh sách thuốc hiện dùng và ghi chú dị ứng giúp cuộc trao đổi đầy đủ hơn. Không cần dùng thuật ngữ chuyên môn hoặc tự yêu cầu một loại thuốc cụ thể; mô tả điều đang xảy ra là đủ hữu ích. Người chăm sóc trẻ hoặc cha mẹ lớn tuổi có thể ghi câu hỏi trước để khỏi quên khi bận. Một cuộc hỏi đáp bình tĩnh không phải là làm phiền; đó là một phần của dùng thuốc an toàn.

Việc nhỏ giúp cả gia đình giảm dùng thuốc không phù hợp

Mỗi người có thể giúp giảm việc dùng kháng sinh không phù hợp bằng cách không tự mua theo lời rỉ tai, không chia thuốc và không gây áp lực để nhân viên y tế kê thuốc khi chưa có chỉ định. Rửa tay, vệ sinh hô hấp, xử lý thực phẩm an toàn và làm theo lịch tiêm chủng phù hợp là những bước phòng nhiễm khuẩn ở cấp gia đình. Người bệnh nên dùng thuốc đúng hướng dẫn đã được giải thích, bảo quản đúng và hỏi dược sĩ về cách xử lý phần thuốc dư. Không đổ thuốc xuống bồn rửa hoặc vứt bừa bãi nếu địa phương có hướng dẫn thu hồi riêng. Cộng đồng cũng cần giảm lây nhiễm trong cơ sở chăm sóc và bảo đảm thuốc được dùng hợp lý ở người, động vật và nông nghiệp. Đây là vấn đề Một sức khỏe, vì sức khỏe con người, động vật và môi trường liên hệ với nhau. Hành động nhỏ có ích nhất khi được duy trì đều, không cần biến việc chăm sóc thành một danh sách phức tạp.

Dấu hiệu cần liên hệ cơ sở y tế

Nếu triệu chứng khiến bạn lo, kéo dài, nặng lên hoặc xuất hiện dấu hiệu khẩn cấp, hãy liên hệ cơ sở y tế theo mức độ phù hợp; đừng chờ kháng sinh tự xử lý mọi tình huống. Khó thở, lơ mơ, đau dữ dội hoặc diễn biến nhanh cần được đánh giá kịp thời theo dịch vụ cấp cứu tại nơi bạn sống. Bài viết này giúp hiểu nguyên tắc chung, không chẩn đoán bệnh và không thay thế lời dặn cá nhân. Nếu đang dùng thuốc theo đơn, không tự đổi, ngừng hay dùng thêm thuốc khác chỉ vì đọc bài này. Hãy hỏi người kê đơn hoặc dược sĩ khi có thắc mắc về liều, thời gian, tương tác hay phản ứng. Với trẻ nhỏ, người mang thai, người có bệnh nền hoặc suy giảm miễn dịch, nên nói rõ hoàn cảnh để nhận hướng dẫn riêng. Thông tin cập nhật từ WHO giải thích kháng kháng sinh và cách ứng phó ở cấp cộng đồng. Nguồn tham khảo https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/antimicrobial-resistance