TL;DR
Thương mại điện tử (TMĐT) là hoạt động mua bán hàng hóa và dịch vụ mà việc giới thiệu, đặt hàng, thanh toán hoặc giao nhận được thực hiện toàn bộ hoặc một phần qua Internet và thiết bị điện tử. Tại Việt Nam, quy mô TMĐT khoảng 31 tỷ USD năm 2025 theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, và Luật Thương mại điện tử 2025 có hiệu lực từ 1/7/2026.
Ý chính cần nhớ
TMĐT không chỉ là "sàn": còn gồm website riêng, ứng dụng, mạng xã hội, livestream, cùng thanh toán và giao nhận đi kèm.
Bốn mô hình thường gặp là B2C, B2B, C2C và D2C, bán hàng trên mạng xã hội và livestream là biến thể đang tăng nhanh.
Các nguồn công bố quy mô thị trường 2025 khác nhau (khoảng 31 đến 38,5 tỷ USD), nên khi trích dẫn phải ghi rõ nguồn.
Luật TMĐT số 122/2025/QH15 áp dụng từ 1/7/2026, siết trách nhiệm của chủ nền tảng, người bán và người livestream.
Thương mại điện tử gồm những thành phần nào?
Một giao dịch TMĐT thường đi qua bốn lớp: nơi bán (sàn TMĐT, website hoặc ứng dụng của thương hiệu, trang mạng xã hội), thanh toán (chuyển khoản, ví điện tử, thẻ, thanh toán khi nhận hàng), vận chuyển và kho bãi, và dịch vụ sau bán (đổi trả, bảo hành, chăm sóc khách hàng). Thiếu một lớp, trải nghiệm mua hàng sẽ đứt gãy, đó là lý do các sàn lớn đầu tư song song vào thanh toán và logistics.
Các mô hình thương mại điện tử phổ biến
B2C
Ai bán cho ai: Doanh nghiệp bán cho người tiêu dùng
Ví dụ điển hình: Gian hàng chính hãng trên sàn, website của thương hiệu
B2B
Ai bán cho ai: Doanh nghiệp bán cho doanh nghiệp
Ví dụ điển hình: Sàn mua sắm nguyên liệu, vật tư
C2C
Ai bán cho ai: Cá nhân bán cho cá nhân
Ví dụ điển hình: Đăng bán đồ đã dùng, chợ online
D2C
Ai bán cho ai: Nhà sản xuất bán thẳng cho người dùng, không qua trung gian
Ví dụ điển hình: Website hoặc ứng dụng của chính thương hiệu
Social commerce / livestream
Ai bán cho ai: Bán qua mạng xã hội hoặc phát trực tiếp
Ví dụ điển hình: Chốt đơn qua Facebook, Zalo, TikTok
Thương mại điện tử Việt Nam lớn đến đâu?
Theo Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), quy mô TMĐT Việt Nam năm 2025 đạt khoảng 31 tỷ USD, tăng trưởng 25,5%. Theo VnEconomy (2026), con số này tương đương khoảng 11% tổng mức bán lẻ hàng hóa.
Báo cáo Chỉ số TMĐT Việt Nam 2026 của VECOM đưa ra số khác: 38,5 tỷ USD, tăng 21%, mức tăng thấp nhất trong một thập kỷ, và quy mô đã gấp khoảng 10 lần so với 4 tỷ USD năm 2015. Hai nguồn có thể dùng phạm vi thống kê khác nhau, vì vậy không nên trộn số của nguồn này với nguồn kia.
Ở góc nhìn sàn: theo Metric (2025), tổng doanh số của bốn sàn lớn (Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki) trong 9 tháng đầu năm 2025 đạt 305,9 nghìn tỷ đồng, tăng 34,35% so với cùng kỳ. Trong nửa đầu năm 2025, Shopee chiếm khoảng 42% doanh số, còn TikTok Shop bám sát phía sau với khoảng 91,8 nghìn tỷ đồng.
Luật Thương mại điện tử 2025 thay đổi gì từ 1/7/2026?
Luật số 122/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 10/12/2025 và có hiệu lực từ 1/7/2026, thay thế Nghị định 52/2013/NĐ-CP và Nghị định 80/2021/NĐ-CP. Những điểm người mua và người bán nên biết:
Ba nhóm chủ thể chịu điều chỉnh trực tiếp: chủ nền tảng, người bán và người trực tiếp livestream bán hàng.
Định danh người bán: nền tảng phải xác thực danh tính điện tử của người bán trước khi cho hoạt động.
Minh bạch nền tảng: công khai quy chế hoạt động, chính sách dữ liệu cá nhân và các tiêu chí chính của thuật toán ưu tiên hiển thị hàng hóa.
Giai đoạn chuyển tiếp: website, ứng dụng đã được xác nhận thông báo hoặc đăng ký trước ngày luật có hiệu lực được tiếp tục hoạt động theo nội dung đã xác nhận đến hết 30/6/2027.
Các nghị định hướng dẫn thi hành đang được xây dựng, nên chi tiết thủ tục có thể thay đổi; hãy đối chiếu văn bản mới nhất trước khi áp dụng.
Thương mại điện tử khác gì bán hàng truyền thống?
Bán hàng truyền thống
Phạm vi khách hàng: Quanh khu vực cửa hàng
Thời gian phục vụ: Theo giờ mở cửa
Kiểm tra hàng: Trực tiếp trước khi mua
Chi phí chính: Mặt bằng, nhân sự
Thương mại điện tử
Phạm vi khách hàng: Toàn quốc, có thể xuyên biên giới
Thời gian phục vụ: 24/7
Kiểm tra hàng: Qua mô tả, đánh giá, kiểm tra khi nhận hàng
Chi phí chính: Nền tảng, quảng cáo, vận chuyển
Doanh nghiệp nhỏ nên bắt đầu từ đâu?
1. Chọn kênh theo nguồn lực: mới bắt đầu thì mở gian hàng trên sàn để tận dụng lượng khách sẵn có, khi có thương hiệu thì xây website hoặc ứng dụng riêng để giữ dữ liệu khách hàng.
2. Chuẩn hóa thông tin pháp lý và sản phẩm: tên, địa chỉ, mã số thuế, mô tả, giá, chính sách đổi trả rõ ràng.
3. Thiết kế thanh toán và giao nhận: hỗ trợ nhiều cách thanh toán và chọn đơn vị vận chuyển phù hợp.
4. Theo dõi số liệu: tỷ lệ chốt đơn, tỷ lệ hoàn hàng, chi phí mỗi đơn.
Nguồn tham khảo
Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, tổng kết công tác năm 2025 (Bộ Công Thương): https://moit.gov.vn/tin-tuc/cuc-thuong-mai-dien-tu-va-kinh-te-so-tong-ket-cong-tac-nam-2025-va-trien-khai-nhiem-vu-nam-2026.html
VECOM, Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2026: https://vecom.vn/bao-cao-chi-so-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-2026
Luật số 122/2025/QH15 (Công báo Chính phủ): https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/luat-so-122-2025-qh15-468683/61714.htm
VnEconomy, "Luật Thương mại điện tử 2025: Cầm cương và minh bạch hóa thị trường": https://vneconomy.vn/luat-thuong-mai-dien-tu-2025-cam-cuong-va-minh-bach-hoa-thi-truong.htm
Metric 2025, số liệu 9 tháng (qua Thương hiệu & Công luận): https://thuonghieucongluan.com.vn/thuong-mai-dien-tu-viet-nam-2025-but-pha-tang-truong-a294157.html
Metric 2025, thị phần nửa đầu năm (qua BrandsVietnam): https://www.brandsvietnam.com/congdong/topic/bao-cao-thuong-mai-dien-tu-viet-nam-2025-2026-cuoc-cach-mang-content-to-commerce